برنامه هسته­­ ای ایران در یک نگاه

پس از روی کار آمدن دکتر احمدی­ نژاد و دولت نهم، تبلیغات زیادی پیرامون بحث هسته ­ای انجام­ شده­ است،به­ طوری که این موضوع، نقل محافل سفرهای استانی بوده است و باعث ایجاد این تصور گردیده که رئیس جمهوری قهرمان فناوری هسته­ای و یگانه منجی آن می­باشد.در این نوشتار تاسیسات و امکانات ایران در زمینه انرژی هسته­ ای به همراه زمان شروع و خاتمه طرح،ارائه شده که بر اساس آن،نقش دولتهای قبل و بعد از انقلاب اسلامی،در آن واضح است.حال اینکه وزن دولت نهم و هزینه­ های تحمیل شده بر ملت ایران در این بین چقدر است،نکته ­ای است که قضاوت آن را بر عهده شما قرار می­دهیم.

• موسسه علوم هسته‌ای

در سال 1957 (1336ه.ش)مرکز موسسه علوم هسته‌ای که زیر نظر سازمان پیمان مرکزی (سنتو) اداره می‌شد، از بغداد به تهران منتقل شد.

• عضویت ایران در آژانس انرژی اتمی

ایران در سال ۱۹۵۸(1337ه.ش)، به عضویت آژانس بین‌ المللی انرژی اتمی (I.A.E.A) درآمد و در سال ۱۹۶۸ (1345ه.ش)، پیمان عدم تکثیر سلاح‌های هسته‌ای (N.P.T) را امضا کرد و در سال ۱۹۷۰ (1348ه.ش)، آن را در مجلس شورای ملی به تصویب رساند.

• مرکز پژوهش هسته ­ای

در سال 1959 (1338ه.ش) یک مرکز پژوهش هسته‌ای در دانشگاه تهران تأسیس شد.

• اولین راکتور تحقیقاتی ایران

آمریکا در سال ۱۹۶۷ (1346ه.ش)، اولین رآکتور تحقیقاتی ۵ مگاواتی آب سبک را به ایران فروخت و شرکت امریکایی (AMF)، این رآکتور را در دانشگاه تهران نصب و راه‌اندازی کرد.

• همکاری با فرانسه در غنی­ سازی اورانیوم

در سال 1974 (1353ه.ش) ایران وامی به مبلغ یک میلیارد دلار به کمیساریای انرژی اتمی فرانسه داد. از این وام برای ساخت کارخانه غنی‌سازی اورانیوم (متعلق به کنسرسیوم اورودیف)در تریکاستن استفاده شد. در مقابل ایران صاحب ۱۰٪ از سهام این کارخانه شد.

• تاسیس سازمان انرژی اتمی

در سال ۱۳۵۳، محمدرضاپهلوی سازمان انرژی اتمی ایران (A.F.O.I) را تأسیس کرد و دکتر اعتماد، به ریاست آن منصوب شد.

• نیروگاه اتمی بوشهر

قرارداد ساخت نیروگاه اتمی بوشهر در تاریخ آذر / دی ۱۳۵۳ (۱۹۷۴) منعقد و کار به وسیله شرکت آلمانی کرافت ورک اونیون (KWU) آغاز شد.

• توقف در ساخت نیروگاه اتمی بوشهر

در سال ۱۳۵۹ با پیروزی انقلاب، عملیات ساخت این نیروگاه‌ها از جانب کشورهای غربی متوقف، و در طول جنگ ایران و عراق تاسیسات موجود چندین بار مورد حمله هوایی عراق قرار گرفت، که در اثر آن آسیب‌هایی به تجهیزات و ساختمان‌های موجود وارد شد. در بحبوحه جنگ ایران و عراق و کمبود شدید منابع نیرو در کشور، ایران با روی آوردن به اسپانیا و ژاپن کوشش در تکمیل پروژه بوشهر کرد که موفقیت آمیز نبود.

• رآکتور تحقیقاتی صفرقدرت آب سنگین

طراحی و ساخت این رآکتور در دولت میرحسین موسوی از سال1364 آغاز و کار نصب و راه­ اندازی آن در سال 1374 انجام شد.

• از سر­گیری ساخت نیروگاه اتمی بوشهر

در دولت آیت ­ا... رفسنجانی ( تاریخ ۱۸ دی ماه ۱۳۷۳) قرار داد تکمیل و راه اندازی واحد یک نیروگاه اتمی بوشهر به صورت مشارکتی بین ایران و روسیه منعقد گردید و در دولت سید محمد خاتمی در مرداد ماه ۱۳۷۷ بار دیگر این قرار داد مورد بازبینی کلی قرار گرفت و ساخت نیروگاه به صورت کلید در دست به شرکت Atom Stroy Export روسی محول شد.

· کارخانه UCF اصفهان

کار ساخت کارخانه UCF اصفهان در سال 72-71 برای اجرای یکی از پروژه ها با انعقاد قراردادی با شرکت چینی آغاز شد. در طول مدت 5 سال چینی ها تنها 10 درصد کار را انجام دادند و بعد تحت فشار قدرتهای بزرگ سیاسی سر باز زدند. بعد از قطع یک جانبه قرارداد از سوی چین، مسوولین پروژه با برخی کشورهایی که این دانش را در اختیار داشتند وارد گفتگو و رایزنی شدند اما همه آنها پاسخ منفی دادند.پس از روی کار آمدن دولت اصلاحات در سال 1377 مقدمات انجام کار بدست جوانان ایرانی فراهم شد و از سال 79 رسما جمعی از مهندسین جوان و چهره های عالم ایرانی با تکیه به دانش و فناوری داخلی، کار را در دست گرفتند و طی چهار سال با انجام هفتاد درصد پروژه توانستند در همه حوزه هایی که در این سایت و مجموعه عظیم هسته ای که باید به حق یکی از افتخارات ملی نام نهاد دست یابند.

• کارخانه آب سنگین اراک

پروژه تولید آب سنگین در شمال غربی اراك و در نزدیكی تاسیسات نیروگاه ۴۰ مگاواتی آب سنگین اراك قرار دارد و برای تامین آب سنگین این رآكتور ساخته شده است. مراحل اجرایی این پروژه در دولت خاتمی از سال 77 آغاز شده و پس از هشت سال در تاریخ 4 شهریور 85 (یکسال پس از روی کار آمدن دولت نهم) به بهره‌برداری رسید. پروژه مجتمع تولید آب سنگین اراك به عنوان یكی از شاخصه های دانش هسته ای، در پزشكی و به خصوص كنترل سرطان و كنترل بیماری ایدز نقش تعیین كننده ای دارد و به عنوان خنك كننده و كندكننده رآكتورهای آب سنگین به كار می رود .

• معدن ساغند یزد

از سال 1373 در دولت هاشمي رفسنجاني با طراحي روسها و اجراي بخشي از پروژه توسط چينيها آغاز شد. امروز بعد از پانزده سال اين معدن در مرحله تجهيز ابزار و وسايل تا حفاريهاي مورد نظر براي نزديك شدن به محل اصلي ذخاير سنگ اورانيوم قرار دارد. مرحله تجهيز پايان سال 88 پايان مي يابد و مرحله بهره برداري از فاز اول معدن سنگ اورانيوم ساغند، طبق برنامه تدوين شده در دولت محمد خاتمي در ابتداي سال 1389 آغاز خواهد شد.

• رآکتور تحقیقاتی آب سنگین اراک

در سال 2002 (1381ه.ش) طراحی پایه این پروژه کامل شد و عملیات اجرایی ساخت آن از سال 2004 (1383ه.ش) آغاز گردید و هنوز ادامه دارد.

• نیروگاه دارخوین

در سال 1977 (1356ه.ش) فرانسه موافقت کرد که نیروگاه هسته‌ای ۹۰۰ مگاواتی به مبلغ دو میلیارد دلار برای ایران بسازد. قرار بود این نیروگاه‌ها در دارخوین، بر کرانه کارون و نزدیک اهواز ساخته شود. پس از انقلاب این معامله، لغو شد.غلامرضا آقازاده رئیس سازمان انرژی اتمی در دولت نهم در تاریخ 20 فروردین 1386 اعلام کرد که مراحل طراحی و ساخت این نیروگاه(با ظرفیت 360 مگاوات) به صورت بومی در حال انجام است.و حمد سعيدي معاون برنامه‌ريزي و امور بين‌الملل سازمان انرژي اتمي در فروردین 1388 در برنامه نگاه يك سيما گفت که هم اکنون در مرحله طراحی مفهومی این نیروگاه هستیم.

• غنی سازی اورانیوم و سوخت هسته­ ای

دكتر حسن روحانی دبیر اسبق شورای عالی امنیت ملی در زمان دولت خاتمی در گفت و گو با رادیو "صدای آشنا"در این باره چنین توضیح داد:" آغاز این فعالیت مربوط می‌شود به ٢١ سال پیش یعنی تقریبا مربوط می‌شود به آخرین سال نخست وزیر میرحسین موسوی و ریاست جمهوری آیت‌الله خامنه‌ای. در زمان ریاست جمهوی آیت‌الله هاشمی رفسنجانی فعالیت بسیار گسترده‌ای انجام شد تا بتوانیم به این توانایی دست یابیم و تقریبا همه مقدمات این کار فراهم شد. در زمان ریاست جمهوری خاتمی این فعالیت ادامه یافت و نهایتا در سال ١٣٨٠ به این فن‌آوری دست یافتیم. یعنی به صورت محدود غنی‌سازی انجام شد. البته نه در همه مراحل ولی یک مرحله بسیار مهم را توانستیم انجام دهیم. چون در مرحله UF6 هنوز به نتیجه نرسیده بودیم.اما این که 6 UFرا به اورانیوم غنی شده تبدیل کنیم به نتیجه رسیده بودیم. ما در سال ١٣٨٢سه شیفت کار کردیم و درسال ١٣٨٣ در اصفهان به نتیجه رسیدیم و توانستیم UF6 را تولید کنیم. "

هم­چنین روحانی می ­افزاید که درخواست اروپایی­ها در مذاکرات از ایران 1000 سانتریفیوژ بوده که ایران نپذیرفته­ است.حال آنکه دکتر احمدی­ نژاد در تمامی سخنرانی­های عمومی خود،تعداد سانتریفیوژها ی مورد نظر اروپایی­ها را 20 عدد عنوان کرده­است. ضمنا دکتر روحانی افزود که کل مشکلات ایران و اروپا تنها مربوط به غنی ­سازی­ است و نه سایر مسایل.

در تاریخ ۹ فوریهٔ سال ۲۰۰۳ میلادی محمد خاتمی، رئیس جمهور وقت ایران، خبر از تهیهٔ سوخت هسته‌ای توسط متخصصین ایرانی برای نیروگاه‌های هسته‌ای ایران داد.

در سال1385 در دولت دکتر احمدی­نژاد، ایران اعلام کرد که موفق به غنی‌سازی اورانیوم به میزان 3.5 درصد شده‌است. وپس از آن اعلام نمود که آبشار دوم سانتریفیوژهای گازی خود را راه‌اندازی کرده و در آن به غنی‌سازی اورانیوم پرداخته‌است.که مجموعا تا سال 86 تعداد سانتریفیوژهای ایران به 3000 عدد رسید.

• نخستین محموله سوخت

ارسال نخستین محموله سوخت نیروگاه بوشهر توسط روسها در بهمن 1386 دومین سال دولت نهم، انجام گرفت.

حال باتوجه به مطالب فوق چه وزنی برای دولت نهم در زمینه انرژی هسته­ ای قائل هستید؟آیا تبلیغات صورت گرفته متناسب با کارهای اجرا شده است؟دولت نهم کدام حق ملت ایران را گرفت که دول قبلی نگرفته­ بودند.آیا کارهای انجام شده با هزینه­ هایی چون ارسال پرونده ایران به شورای امنیت، و تحریم ایران طی دو قطعنامه تا جایی که حتی برای واردات دارو به کشور با مشکل مواجهیم، و تمام این مشکلات از دیپلماسی ضعیف دولت نهم نشات گرفته است، منطقی است؟ آیا این صنعت پنجاه ساله در 49 سال قبلی ایستا بوده و ناگهان یکسال پس از آغاز دولت نهم به نقطه غیر قابل بازگشت رسیده است؟

منابع و ماخذ:

1.The nuclear sphinx of tehran: Mahmoud Ahmadinejad and the State of Iran, Yossi Melman, Meir Javedanfar, 2008

2. معرفی سازمان انرژی اتمی ایران در یک نگاه(. تارنمای سازمان انرژی هسته‌ای ایران (.۱۰ مرداد ۱۳۸۷.

3. پیدایش و کاربردهای علوم و فناوریهای هسته­ای،دکتر احمد قریب، سازمان انرژی اتمی،1384.

4. پروتکل الحاقی و راهبردهای جمهوری اسلامی ایران، سازمان انرژی اتمی،1384.

5. موضوع هسته­ای ایران به روایت اسناد، سازمان انرژی اتمی،1384.

6. تاریخچه انرژی هسته­ای در ایران و جهان،مرکز اسناد و تاریخ دیپلماسی،وزارت امور خارجه،1386.

7. برنامه هسته­ای ایران واقعیت­های اساسی،کاظم غریب آبادی،موسسه چاپ و انتشارات وزارت امور خارجه،1387

8. دستاوردهای هسته­ای دولت نهم، کاظم غریب آبادی، گزارش جمهور، مرکز اسناد و پژوهش­های ریاست جمهوری،1386.